Desi, kargo ve lojistik sektöründe hacimsel ağırlığı ifade eden bir birimdir. Bir desi, 1 kg hacimsel ağırlığa eşittir. En x Boy x Yükseklik (cm) formülü divisöre bölünerek desi değeri elde edilir. Taşıyıcı firmalar, hacimsel ağırlık ile gerçek ağırlıktan büyük olanı ücretlendirme için kullanır.
Desi hesaplama formülü: (En × Boy × Yükseklik) ÷ Divisör. Örneğin 40x30x20 cm boyutlarında bir koli için divisör 5000 kullanılırsa: 40×30×20=24.000, 24.000÷5000=4,8 desi. Sonuç genellikle yukarı yuvarlanır, bu durumda 5 desi olarak ücretlendirilir.
Divisör, desi hesaplamasında kullanılan sabit sayıdır. Farklı taşıyıcı firmalar farklı divisör değerleri kullanır. En yaygınları 3000, 4000 ve 5000'dir. Divisör ne kadar düşükse, aynı boyuttaki koli o kadar fazla desi çıkar ve kargo maliyeti artar.
Divisör 3000 daha düşük bir değer olduğu için aynı koli boyutunda daha yüksek desi çıkar. Örneğin 60x40x30 cm koli: 5000 ile 14,4 desi, 3000 ile 24 desi. Yani divisör 3000 kullanan firmalar hacimsel ağırlığı daha pahalı hesaplar. E-ticaret kargolarında genelde 5000 kullanılır.
Koli ölçüsü en (genişlik), boy (derinlik) ve yükseklik olarak cm cinsinden alınır. En uzun kenar yükseklik sayılabilir. Koli dolu ve kapatılmış haldeyken ölçüm yapılmalıdır. Şerit metre veya mezura kullanın; 0,5 cm hassasiyet yeterlidir. 1 cm'den küçük değerler genelde yukarı yuvarlanır.
Palet için standart ölçüler kullanılır: 120x100x yükseklik cm veya 120x80x yükseklik cm. Yükseklik palet + yük toplamıdır. Palet yüksekliği genelde 14-16 cm'dir. Örnek: 120×100×150 cm palet, divisör 5000 ile: 120×100×150÷5000=360 desi. Palet ağırlığı genelde 25-30 kg civarıdır.
Chargeable weight, taşıyıcının ücret hesapladığı ağırlıktır. Hacimsel ağırlık (desi) ile gerçek ağırlık (kg) karşılaştırılır; hangisi büyükse o kullanılır. 1 desi = 1 kg kabul edilir. Örneğin koli 3 kg gerçek, 8 desi hacimsel ise 8 kg üzerinden ücretlendirilir.
Her taşıyıcı kendi yuvarlama kuralını uygular. Yaygın yöntemler: (1) Yukarı yuvarlama: 4,2 desi → 5 desi. (2) Ondalık kısmı 0,5 üzeri yukarı: 4,6 → 5, 4,4 → 4. (3) İki ondalık basamak: 4,25 desi. Taşıyıcınızın tarifesini kontrol etmeniz önemlidir.
Türkiye'de ve uluslararası kargoda boyutlar santimetre (cm), ağırlık kilogram (kg) cinsinden verilir. Hacim cm³ olarak hesaplanıp divisöre bölünür. Desi sonucu ondalıklı veya tam sayı olarak ifade edilir. İngiliz birimleri (inç, pound) kullanan ülkelerde farklı formüller vardır.
Türkiye'de e-ticaret kargo firmaları çoğunlukla divisör 5000 kullanır. Yurtiçi Kargo, Aras Kargo, MNG Kargo, Sürat Kargo gibi firmalar 5000 divisör uygular. Bazı özel taşımacılık ve uluslararası havayolu kargoları 4000 veya 3000 kullanabilir. Fiyat tarifesinde belirtilir.
Gerçek ağırlık: Kolinin teraziyle ölçülen kg değeri. Hacimsel ağırlık: Boyutlardan hesaplanan eşdeğer kg (desi). Hafif ama hacimli ürünlerde hacimsel ağırlık yüksek çıkar; ağır ama küçük ürünlerde gerçek ağırlık baskındır. Taşıyıcı ikisinden büyük olanı ücretlendirir.
İki yöntem vardır: (1) Koli bazlı: Her koli ayrı hesaplanır, desiler toplanır. (2) Toplu hacim: Tüm kolilerin en×boy×yükseklik toplamı tek parça gibi hesaplanabilir (nadir). Genelde her koli ayrı hesaplanır. Örnek: 3 koli x 5 desi = 15 desi toplam.
1 m³ = 1.000.000 cm³. Yani cm³'ü 1.000.000'a bölerek m³ elde edilir. Örnek: 24.000 cm³ = 24.000 ÷ 1.000.000 = 0,024 m³. Desi hesaplamada cm³ direkt divisöre bölünür, m³ dönüşümüne gerek yoktur.
Hesaplama mantığı aynıdır: En×Boy×Yükseklik÷Divisör. Fark, paletin sabit taban ölçüleri (120x100 veya 120x80) ve genelde daha büyük hacim/yükseklik olmasıdır. Palet taşımacılığında divisör ve minimum ücret farklı olabilir. Palet başı ücret bazı firmalarda geçerlidir.
Hayır. Hesaplayıcı standart formülü uygular; taşıyıcı firmaların kendi yuvarlama kuralları, minimum ücretler ve özel koşulları olabilir. Sonuçlar tahmini olup kesin fiyat için firmanıza danışmanız gerekir.
Divisör 4000, 3000 ile 5000 arasında bir değerdir. Bazı uluslararası kargo firmaları, ekspres kurye hizmetleri ve özel lojistik sağlayıcıları 4000 kullanabilir. Türkiye içi standart e-ticaret kargosunda 5000 yaygındır. Tarife sayfasında divisör belirtilir.